Nhập hàng từ 1688 có thể lỗ vì giá vốn tính sai, vì hàng về chất lượng kém, hoặc vì một lý do ít người nghĩ đến lúc mới bắt đầu: hàng bị giữ ở hải quan hoặc bị gỡ khỏi sàn vì vi phạm sở hữu trí tuệ. Rủi ro này không ồn ào, không báo trước, nhưng thiệt hại thường nặng hơn một lô hàng lỗi bình thường.
Sở hữu trí tuệ là gì trong ngữ cảnh nhập 1688
Khi nói đến sở hữu trí tuệ trong bối cảnh hàng hóa, có ba dạng hay gặp nhất:
Nhãn hiệu thương mại. Là tên và logo của thương hiệu đã đăng ký. Nike, Adidas, Samsung, hay bất kỳ tên nào được chủ sở hữu đăng ký bảo hộ đều thuộc nhóm này. Hàng gắn nhãn giống hoặc na ná nhãn đã đăng ký là hàng nhái nhãn hiệu, bất kể chất lượng sản phẩm ra sao.
Kiểu dáng công nghiệp. Là hình dạng, bề ngoài của sản phẩm được đăng ký bảo hộ. Một số thương hiệu đăng ký cả kiểu dáng đặc trưng của sản phẩm, không chỉ logo. Sản phẩm trông giống hệt về hình dạng dù không gắn logo vẫn có thể bị coi là vi phạm kiểu dáng.
Bản quyền tác giả. Áp dụng cho hình ảnh, nhân vật hoạt hình, hoa văn, đồ họa. Hàng in nhân vật hoạt hình, in artwork của bên khác mà không có bản quyền đều có thể bị khiếu nại.
Trên 1688, cả ba dạng này đều xuất hiện đầy trong kết quả tìm kiếm, đặc biệt khi bạn tra từ khóa theo tên sản phẩm phổ biến. Người bán trên 1688 chịu trách nhiệm pháp lý theo luật Trung Quốc, còn bạn, người nhập hàng về Việt Nam để bán, chịu trách nhiệm theo luật Việt Nam và theo chính sách của từng sàn thương mại điện tử.
Tại sao rủi ro này hay bị bỏ qua
Lý do đơn giản nhất là vì hàng trên 1688 trông bình thường. Nhà cung cấp không dán nhãn "hàng nhái" lên sản phẩm. Ảnh đăng đẹp, đánh giá nhiều, số đã bán cao. Người mới không có lý do gì để nghi ngờ khi chưa quen với mặt hàng đó.
Lý do thứ hai là hàng đôi khi về được một, hai, ba lô mà không có vấn đề gì. Hải quan không thể kiểm tra hết từng kiện hàng, và sàn cũng không gỡ ngay mọi listing vi phạm. Điều đó tạo ra cảm giác an toàn giả. Đến khi bị giữ hàng, bị gỡ listing, hoặc nhận khiếu nại từ chủ nhãn hiệu thì đã nhập khá nhiều.
Lý do thứ ba là lợi nhuận trông hấp dẫn. Một chiếc balo trông giống hệt một thương hiệu nổi tiếng, giá 1688 chỉ bằng một phần năm, biên lãi trông cực tốt. Người chọn sản phẩm theo biên lãi mà không để ý nguồn gốc thiết kế dễ rơi vào bẫy này.
Hậu quả thật khi bị phát hiện
Rủi ro không dừng ở mức "bị nhắc nhở". Tùy mức độ, hậu quả có thể nặng:
Trên sàn thương mại điện tử. TikTok Shop, Shopee và Lazada đều có cơ chế nhận khiếu nại từ chủ nhãn hiệu. Khi có khiếu nại, listing bị gỡ xuống, đôi khi kèm điểm vi phạm trừ vào tài khoản. Tích lũy đủ vi phạm, shop bị hạn chế hoặc khóa vĩnh viễn. Bạn mất cả kênh bán, không chỉ mất một lô hàng.
Tại hải quan. Hàng bị tạm giữ chờ xác minh. Nếu xác nhận là hàng giả, lô hàng bị tịch thu và tiêu hủy. Bạn mất trắng vốn của lô đó, còn có thể bị xử phạt hành chính tùy theo giá trị lô và mức độ vi phạm.
Từ phía chủ nhãn hiệu. Một số thương hiệu lớn chủ động theo dõi và gửi thông báo vi phạm. Ở mức nhẹ là yêu cầu dừng bán. Ở mức nặng hơn, đặc biệt với doanh nghiệp đã đăng ký, có thể dẫn đến kiện dân sự đòi bồi thường thiệt hại.
Về mặt uy tín shop. Khi listing bị gỡ giữa chiến dịch, đơn đang chạy bị hủy hàng loạt. Khách nhận thông báo hủy đơn không hiểu lý do, review xấu có thể theo vào. Thiệt hại không chỉ là lô hàng đó mà là cả uy tín tích lũy.
Dấu hiệu nhận biết hàng có rủi ro sở hữu trí tuệ
Không phải mọi hàng trên 1688 đều có rủi ro. Nhưng có những dấu hiệu nên dừng lại kiểm tra kỹ trước khi đặt:
- Ảnh sản phẩm có gắn logo thương hiệu rõ ràng. Bất kỳ logo nào của thương hiệu quốc tế hay nội địa đã có tên tuổi đều là cờ đỏ. Dù nhà cung cấp nói "hàng chính hãng" hay "hàng auth", bạn không có cơ sở xác minh và trách nhiệm pháp lý vẫn về phía bạn khi nhập khẩu.
- Kiểu dáng quá giống một thương hiệu cụ thể. Đồng hồ trông giống Apple Watch, tai nghe trông giống AirPods, giày trông giống Yeezy. Dù không gắn logo, nếu người mua nhìn vào là nghĩ ngay đến thương hiệu đó thì thiết kế đã bước vào vùng xám của vi phạm kiểu dáng.
- Sản phẩm in nhân vật bản quyền. Đồ chơi, quần áo, phụ kiện in nhân vật từ anime, phim hoạt hình Disney, Marvel, Nintendo hay bất kỳ IP nổi tiếng nào đều thuộc nhóm nguy cơ cao.
- Từ khóa tìm kiếm là tên thương hiệu. Nếu để tìm sản phẩm bạn phải gõ tên thương hiệu vào ô tìm kiếm 1688, đó là dấu hiệu cả danh mục đó trên 1688 chủ yếu là hàng nhái.
Nhóm hàng an toàn hơn để nhập
Hàng an toàn về mặt sở hữu trí tuệ không có nghĩa là hàng kém. Nó có nghĩa là hàng không phụ thuộc vào thiết kế hoặc nhãn hiệu của người khác. Một số nhóm thường an toàn hơn:
Hàng không thương hiệu (unbranded) với thiết kế chung chung. Đồ dùng nhà bếp cơ bản, vật dụng văn phòng, hộp đựng, đồ tổ chức không gian. Những sản phẩm này có thiết kế thông dụng, không thương hiệu cụ thể, ít rủi ro IP hơn hẳn.
Hàng theo chức năng, không theo phong cách của một thương hiệu. Một chiếc đèn bàn thiết kế đơn giản không liên quan đến hình dạng bất kỳ thương hiệu nào là an toàn. Một chiếc đèn bàn trông giống hệt một mẫu nổi tiếng thì không.
Sản phẩm mà bạn có thể tự đặt nhãn riêng (OEM/private label). Khi bạn đặt hàng OEM với nhãn hiệu của riêng mình, rủi ro về nhãn hiệu của bên khác giảm xuống. Rủi ro kiểu dáng vẫn có thể tồn tại nếu bạn chọn kiểu dáng bắt chước, nhưng nhãn hiệu là thứ dễ kiểm soát nhất.
Hàng có nhà cung cấp có thể cung cấp bằng chứng về xuất xứ và quyền sản xuất. Một số xưởng lớn trên 1688 có thể xuất trình giấy phép thương hiệu hoặc giấy chứng nhận sản xuất được phép. Không nhiều nhà cung cấp có tài liệu này, nhưng khi có thì đây là tín hiệu đáng tin hơn.
Cách kiểm tra nhanh trước khi đặt lô mới
Trước khi đặt một sản phẩm lần đầu, nên đi qua bốn bước ngắn:
- Tìm tên sản phẩm trên Google kèm từ "trademark" hoặc "nhãn hiệu đăng ký". Nếu ra ngay một thương hiệu lớn đang bán sản phẩm đó, thiết kế đã có chủ. Cẩn thận.
- Tìm hình ảnh sản phẩm trên Google Images. Nếu kết quả hiện ra chủ yếu là listing của thương hiệu nổi tiếng, thì sản phẩm trên 1688 đang bắt chước thiết kế đó.
- Hỏi nhà cung cấp thẳng. "Sản phẩm này có logo hay thiết kế liên quan đến thương hiệu nào không?" Câu trả lời loanh quanh hoặc không trả lời được là dấu hiệu để bỏ qua.
- Tra thử chính sách hàng cấm của sàn bạn đang bán. TikTok Shop, Shopee và Lazada đều có danh sách nhóm hàng hạn chế và hàng cần giấy phép. Tra trước thay vì chờ đến lúc listing bị gỡ.
Bốn bước này tốn không quá mười lăm phút. Thiệt hại từ một lô hàng vi phạm thì tốn hơn nhiều.
Khi đã lỡ nhập hàng có dấu hiệu rủi ro
Nếu hàng đã về và bạn nghi ngờ có vấn đề sở hữu trí tuệ, cách xử lý thực tế:
- Chưa đưa lên sàn thì giữ lại. Tốn công nhưng ít thiệt hại hơn là đăng bán rồi bị gỡ, bị trừ điểm vi phạm, hoặc bị kiện.
- Liên hệ tư vấn pháp lý nếu giá trị lô lớn. Không phải mọi trường hợp đều có rủi ro như nhau. Một luật sư quen lĩnh vực sở hữu trí tuệ sẽ đánh giá được rủi ro thực tế nhanh hơn bạn tự mò.
- Không nhập thêm. Dù đã lỡ nhập một lô, dừng lại ngay. Rủi ro nhân lên theo số lô, không phải số đơn.
- Tìm kênh bán offline nếu cần xả hàng. Bán ở chợ truyền thống hoặc qua nhóm mua bán offline không qua sàn để thu hồi vốn mà không để lại dấu vết trên tài khoản sàn.
Tạm kết
Hàng nhái và vi phạm sở hữu trí tuệ không phải vấn đề hiếm trên 1688. Đây là rủi ro có thật, gây thiệt hại có thật, và hoàn toàn phòng ngừa được nếu biết nhìn đúng dấu hiệu trước khi đặt. Nhóm hàng an toàn nhất là hàng không nhãn hiệu, thiết kế chung chung, hoặc hàng bạn tự gắn nhãn riêng. Bỏ ra vài phút kiểm tra trước mỗi sản phẩm mới không tốn nhiều, nhưng giữ được cả kênh bán lẫn vốn không bị mắc kẹt.