Không phải lúc nào người bán cũng biết mình đang đặt hàng cấm. Trên 1688, nhiều nhóm hàng trông hoàn toàn bình thường, nhà cung cấp Trung bán thoải mái, nhưng khi hàng vào cửa khẩu Việt Nam thì bị giữ lại, tịch thu, hoặc phạt nặng. Bài này liệt kê các nhóm hàng dễ vô tình đặt nhất và cách kiểm tra trước khi chốt đơn.
Tại sao đây là rủi ro thực, không phải cảnh báo lý thuyết
Khi đặt hàng qua trung gian hoặc dịch vụ order, trách nhiệm pháp lý vẫn thuộc về người nhập hàng, tức là bạn. Đơn vị order chỉ lo vận chuyển, họ không kiểm tra tính hợp lệ của hàng hóa cho bạn. Nếu hàng bị giữ tại hải quan, bạn mất tiền hàng, mất cước vận chuyển, và còn có thể bị xử phạt hành chính. Với lô hàng giá trị lớn, khoản thiệt hại này đủ để xóa sạch lợi nhuận nhiều tháng.
Trên 1688, nhà cung cấp bán theo quy định của Trung Quốc, không phải Việt Nam. Một sản phẩm hợp pháp hoàn toàn để sản xuất và bán ở Trung Quốc có thể thuộc nhóm cấm hoặc cần giấy phép đặc biệt khi nhập vào Việt Nam. Khoảng cách pháp lý đó là nơi nhiều đơn hàng mắc kẹt.
Nhóm hàng cấm nhập khẩu tuyệt đối
Đây là những mặt hàng pháp luật Việt Nam không cho phép nhập khẩu dưới bất kỳ hình thức nào, dù có trả thuế hay có giấy tờ.
- Vũ khí, đạn dược và phụ kiện liên quan. Bao gồm cả súng bắn đạn nhựa, súng bắn bi, dao có kết cấu giống vũ khí. Trên 1688 nhóm này xuất hiện dưới dạng đồ chơi, sản phẩm thể thao, hoặc dụng cụ tự vệ. Nhìn ảnh thoáng qua dễ tưởng vô hại.
- Pháo nổ và pháo hoa. Kể cả pháo hoa loại nhỏ dùng trong sự kiện, pháo giấy có thuốc nổ. Không có ngoại lệ cho cá nhân hay cơ sở thương mại.
- Ma túy và tiền chất. Một số sản phẩm "tăng cường sức khỏe" hoặc "thảo dược" trên 1688 chứa thành phần thuộc danh mục kiểm soát. Không nên nhập bất kỳ sản phẩm nào trong nhóm này khi chưa có chuyên gia pháp lý xác nhận thành phần.
- Ấn phẩm, tài liệu vi phạm quy định nội dung. Sách, phim, thiết bị truyền thông có nội dung bị cấm theo pháp luật Việt Nam.
- Hàng giả, hàng nhái thương hiệu. Đây không chỉ là vi phạm sở hữu trí tuệ mà còn là hàng cấm theo luật thương mại. Nếu sản phẩm gắn logo thương hiệu quốc tế mà không có giấy tờ ủy quyền, xem như hàng nhái.
Nhóm hàng hạn chế, cần giấy phép hoặc điều kiện đặc biệt
Nhóm này không bị cấm tuyệt đối, nhưng không thể nhập theo đường thông thường mà không có giấy tờ đúng loại. Đây là nơi nhiều chủ shop tưởng "không sao" rồi bị giữ hàng.
Thực phẩm, thực phẩm chức năng và đồ uống
Nhập thực phẩm vào Việt Nam theo đường chính ngạch cần có công bố sản phẩm hoặc đăng ký lưu hành tùy nhóm, do Cục An toàn thực phẩm cấp. Nhập không có công bố là vi phạm, hàng bị thu hồi. Thực phẩm chức năng (kẹo bổ sung, viên uống, bột protein) đặc biệt rủi ro vì nhìn giống đồ ăn thông thường nhưng bị quản lý chặt hơn nhiều.
Với thực phẩm, còn cần chú ý nhãn phụ tiếng Việt đủ nội dung theo Nghị định 43/2017, trong đó có thành phần, hạn dùng, xuất xứ. Thiếu nhãn phụ là một vi phạm riêng, độc lập với vấn đề đăng ký.
Mỹ phẩm
Mỹ phẩm nhập khẩu cần có phiếu công bố lưu hành nộp cho Cục quản lý Dược hoặc Sở Y tế địa phương trước khi bán. Kem dưỡng, serum, son môi, sữa tắm đều thuộc nhóm này. Nhiều chủ shop nhập với số lượng nhỏ tưởng không bị kiểm tra, nhưng quy định áp dụng từ lô đầu tiên.
Một rủi ro phụ: mỹ phẩm trên 1688 đôi khi chứa thành phần bị hạn chế tại Việt Nam (một số chất tẩy trắng, chất bảo quản). Nếu không kiểm tra thành phần, rủi ro này không nhìn thấy được cho đến khi bị phát hiện.
Đồ chơi trẻ em
Đồ chơi nhập khẩu cần có chứng nhận hợp quy theo QCVN 3:2019/BKHCN và dán nhãn hợp quy trước khi đưa ra thị trường. Không có chứng nhận này, hàng vẫn về được nhưng không được bán công khai và có thể bị thu hồi nếu bị kiểm tra.
Đây là điểm nhiều người nhập đồ chơi từ 1688 bỏ qua vì thấy hàng đã về đến kho rồi, tưởng ổn. Thực ra bước kiểm định xảy ra trước khi lưu thông, không phải trước khi thông quan.
Thiết bị điện, điện tử tiêu dùng
Nhiều thiết bị điện tử nhập khẩu cần chứng nhận hợp quy theo các quy chuẩn của Bộ Khoa học và Công nghệ hoặc Bộ Thông tin và Truyền thông. Điều này áp dụng với sạc, adapter, thiết bị phát sóng wifi, tai nghe không dây và nhiều thiết bị khác.
Thiết bị phát sóng (wifi router, thiết bị Bluetooth, radio) còn có thể cần giấy phép tần số vô tuyến điện riêng, do Cục Tần số Vô tuyến điện cấp. Nhập không giấy phép là vi phạm Luật Viễn thông.
Thuốc và sản phẩm y tế
Thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thiết bị y tế đều không thể nhập bán thương mại mà không có giấy phép nhập khẩu và đăng ký lưu hành riêng. Trên 1688 có nhiều sản phẩm mô tả là "thực phẩm chức năng" hoặc "sản phẩm chăm sóc sức khỏe" nhưng thực chất chứa dược chất. Khi vào Việt Nam, hải quan phân loại theo thành phần, không phải theo tên gọi.
Hóa chất và vật liệu nguy hiểm
Pin lithium lớn, chất dễ cháy, hóa chất công nghiệp, aerosol, bình ga mini thuộc nhóm hàng hóa nguy hiểm có quy định vận chuyển và nhập khẩu riêng. Nhiều hãng vận chuyển từ chối nhận, nhưng một số dịch vụ order vẫn nhận rồi hàng bị giữ tại biên giới.
Pin lithium đặc biệt phổ biến trong hàng điện tử, đồ chơi điều khiển, thiết bị nhà thông minh. Nếu hàng bạn có tích hợp pin, cần xác nhận rõ phương án vận chuyển trước khi đặt.
Cách kiểm tra trước khi chốt đơn
Không cần phải là chuyên gia pháp lý để làm bước này. Có vài cách thực tế:
- Tra danh mục hàng cấm và hạn chế nhập khẩu trong Nghị định 69/2018 và các văn bản sửa đổi (Bộ Công Thương cập nhật định kỳ). Đây là tài liệu chính thức, tra bằng từ khóa tên sản phẩm hoặc mã HS là ra.
- Hỏi đơn vị khai báo hải quan trước khi đặt. Nếu bạn đang dùng dịch vụ của công ty logistics có khai báo chính ngạch, hỏi thẳng: "Hàng này có cần giấy tờ gì đặc biệt không?" Họ biết theo kinh nghiệm thực tế, không phải theo lý thuyết.
- Tra mã HS của hàng. Khi đã có mã HS, vào cổng thông tin hải quan (Tổng cục Hải quan) tra thuế suất và điều kiện nhập khẩu cho mã đó. Cột "điều kiện nhập khẩu" sẽ hiện rõ nếu cần giấy phép.
- Xem nhà cung cấp 1688 bán cho ai. Nếu nhà cung cấp chủ yếu bán cho thị trường nội địa Trung Quốc và không có kinh nghiệm xuất khẩu, họ sẽ không biết (và không quan tâm) hàng có qua được hải quan Việt Nam hay không. Nhà cung cấp có lịch sử xuất khẩu thường biết rõ hơn về giấy tờ cần thiết.
- Test lô nhỏ với hàng có giấy tờ đủ trước. Với các nhóm hàng bạn chưa chắc, nhập lô nhỏ đầu tiên đủ để thông quan, quan sát quy trình thực tế trước khi mở rộng.
Điểm thường bị bỏ qua: nhãn phụ tiếng Việt
Ngay cả khi hàng không thuộc nhóm cấm hay hạn chế, nhiều sản phẩm vẫn cần nhãn phụ tiếng Việt khi bán ra thị trường. Theo Nghị định 43/2017 và sửa đổi, hàng hóa nhập khẩu phải có nhãn phụ ghi tên hàng, xuất xứ, thành phần (nếu có), hạn sử dụng (nếu có), và tên đơn vị chịu trách nhiệm tại Việt Nam.
Thiếu nhãn phụ là vi phạm pháp luật về nhãn hàng hóa, xử phạt từ vài triệu đến vài chục triệu đồng tùy giá trị lô. Quan trọng hơn, khi bán trên sàn và bị khiếu nại, sàn có thể xóa listing, phạt điểm shop, hoặc khóa tài khoản.
Nhãn phụ phải dán trước khi bán, không phải sau khi bị kiểm tra. Nếu đặt lô lớn mà chưa có nhãn, chi phí thuê dán nhãn sau có thể cao bất ngờ, chưa kể nếu dán sai quy cách thì phải làm lại.
Khi không chắc thì hỏi, không tự đoán
Đây là điểm nhiều chủ shop mắc kẹt: thấy trên 1688 bán thoải mái, tưởng là không có gì. Nhưng quy định nhập khẩu Việt Nam không phụ thuộc vào việc nhà cung cấp Trung có bán hay không. Hai khung pháp lý khác nhau, áp dụng ở hai nước khác nhau.
Với những sản phẩm mới, chưa nhập bao giờ, hoặc thuộc các nhóm nhạy cảm kể trên, hỏi trực tiếp đơn vị logistics hoặc công ty khai báo hải quan là bước nhanh và rẻ nhất để tránh mất hàng. Một cuộc gọi mười phút trước khi đặt đơn có thể tiết kiệm được cả lô hàng.
Tạm kết
Hàng cấm và hạn chế không phải lúc nào cũng trông như hàng cấm. Nhiều nhóm hàng bị vướng không phải vì bất hợp pháp về bản chất, mà vì thiếu giấy tờ hoặc chưa làm đủ thủ tục đăng ký. Tra mã HS, hỏi đơn vị logistics, và kiểm tra điều kiện nhập khẩu trước khi đặt là ba bước đơn giản nhưng cắt được phần lớn rủi ro. Bỏ ra mười phút kiểm tra trước tốt hơn nhiều so với mất cả lô hàng sau.